2016-06-07

Russia in the strategic culture of Iran


Moscow and Tehran seem to have forged a strong alliance that can possibly save the Assad regime from otherwise imminent downfall. Syrian conflict demonstrates that powers like Russia and Iran, despite all existing contradictions between them, are willing to tolerate each other. To understand the nature of their bilateral cooperation we should look at how Iran perceives Russia and what place Moscow takes in Tehran’s national security policy.

Any analysis of a security policy would require a sophisticate theoretical tool, in our case we will use a strategic culture approach to see what Iranian security policy looks like. According to its generally accepted definition, a strategic culture is an ideational framework, in which major decision makers outline national security policy. A strategic culture is regarded as a set of non-formal, highly abstract and symbolic ideas and notions, which nevertheless play a significant role in the decision making process.

Too big to ignore, too important to reject

Iranian regime after it was established during the so-called Islamic Revolution in 1979 found itself involved in a number of the regional conflicts, starting from the disastrous war with the Saddam Iraq in 1980-1988 to proxy wars with Israel. Often Iranian regime showed its preference to wage protracted conflicts of low intensity, where primary goal is to exhaust its enemy and defeat its will to fight further. Such conflicts of exhaustion require enormous diplomatic cover to shield Iran from outside pressure. Moscow’s vast diplomatic resources, especially its veto power in the UN Security Council, make Russia a valuable partner for Iran, who is struggling to expand and protect its positions in Syria and Yemen.

Moreover, as we know Iranian regime’s worldview is based on the staunch opposition to the Western domination in the region. Iranian involvement in major conflicts in the region sought to challenge Western allies militarily. This rendered necessity to use military technologies that would be on par with the western ones. Since the fall of the USSR, Russia has been one of the world leaders in the arms exports. Technological and military cooperation between Iran and Russia, therefore, also has to strengthen Tehran’s military capabilities and its positions in future confrontations.

Nevertheless, it would be prudent to claim that Iran is driving itself into full dependence on Russia. When dealing with Russian-Iranian relations one should consider that Tehran views its ties with Moscow just as a mere part of a broader set of relations with non-western powers, like Turkey, Pakistan or China. The latter is also, like Russia, a UN SC veto power with enormous military potential. In addition to that, Peking can offer Tehran things that Moscow doesn’t have – lucrative credits and incredible economic, trade and technological opportunities.

Enough reasons to dislike Moscow

Political elites in Iran, who are responsible for defining main precepts of the national security policy, have to build their decisions upon major principles of the Iranian Revolution and guiding doctrines developed by its leaders. Iranian regime tries to defend itself from inside and outside threats, meanwhile acting pro-actively in the region. Tehran’s revolutionary, anti-colonial, anti-western activism blended together with the Islamic zeal produced a unique foreign policy vision.

Iran sees the Middle East as a region that has long been suffering from outside interventions. According to this worldview, current problems of the region are brought and caused by the West. A viable solution to the most evils in the Middle East is to drive all outside powers from the region and give the local population the right to decide their own fate.

For Iran, Russia is one of those outside powers that attempt to settle down in the region and manipulate political processes in the Middle East. To make things worse, Russia, despite Tehran’s muted resentment, seeks to pursue its national interests by playing an active role in Syria – “a golden chain” of the Iranian sphere of influence.

But for Iran, Russia is not just an outside power. Moscow’s foreign policy embodies Western domination over the non-western world. With its exclusive positions within the international organizations and close diplomatic ties to other western countries Russia represents a part of the modern colonial system. Besides, Iranians still remember the dramatic history of relations with their northern neighbor, when Russian Empire and Soviet Union on multiple occasions invaded Iran to secure its political interests in this country.

Even more, current cooperation between Iran and Russia is complicated by their different religious affiliations. Russia is a predominantly Christian country with a strong religious identity that recently started to come to the forefront in the Russian foreign policy discourse. Moscow not only has troubles in accommodating Muslim population at home, it also signals internationally that it ready to coordinate its efforts in Syria with Israel, an archenemy of the Iranian regime.

So why Iran tolerates proactive Russia

The main reason behind Iran’s tolerant approach to the Russian active engagement in Syria lies in Tehran’s awareness of fundamental weaknesses in  Moscow’s positions in the Middle East.

First of them is the absence of broad military capacities or political will for a long-term presence in the region that eventually can threaten Iranian ambitions. Indeed, Russia demonstrated its ability to send and deploy troops, but one should really doubt Moscow’s ability to sustain its substantial presence over a longer period. Also, Russia can’t manage events on the ground single-handedly - its presence requires considerable assistance of Damascus and Tehran.
                                                                                              
Another factor, which is generally overlooked by the experts, is that Russian has no established system of alliances in the region. The only regional players that are so far ready to cooperate with Moscow and tolerate its ambitions are Damascus and Tehran. Also, if we take into account Russia’s strained relations with Turkey and a lack of history of cooperation with Saudi-Arabia, we realize that Tehran is Moscow’s only available option to get into the Middle East and be anchored in this region.

Finally, Iran accepts Russian engagement in Syria and even its broader participation in the regional political processes also due to the fact that Russia doesn’t have enough humanitarian and economic resources to expand its positions so that to threaten Iranian interests in the Middle East. Besides its appeal to the local Orthodox Christians, Moscow has not yet presented any ideological models or set of ideas attractive to the local population. In short, Russia doesn’t have soft power necessary to act as a trend-setting actor in the Middle East.

Conclusion


When looking at the heart of Russian-Iranian cooperation we see that Tehran’s tolerance for the Russian proactive policy in Syria is based on the understanding that without Russian resources Iranian regime would not be able to pursue its foreign policy goals and uphold its national security. Acceptance is also rooted in the understanding of Moscow’s genuine motifs behind such activism in the region. Finally, Iran seems to accept an alliance with Russia mainly because it is aware of profound limitations of the Russian positions in the Middle East.

Timur Akhmetov

2016-06-04

Batı ve Türkiye Rusya–İran ilişkilerini son 500 yıldır nasıl belirliyordu?


Ortadoğu siyasetini tesir eden etkenlerden biri olarak Rusya-İran ilişkileri bölgesel siyasi süreçlerde önemli bir röl oynamaktadır. Suriye iç savaşında aynı tarafta olan Rusya ve İran’ın örtüşen çıkarlarına dayanaklı ittifağı oluştuğunu söylemek güçtür. Ancak iki devletin tarihi mirası Moskova ve Tehran arasındaki ciddi bir dengesizlik ve çatışma ihtimaline işaret etmektedir. Rusya-İran ilişkileri tarihini incelediğimizde çıkarabildiğimiz sonuçların birisi ikili ilişkileri son 500 yıldır  belirten güçler arasında Türkiye ve daha sonra Batılı ülkeler olmasıdır.

İran’la ilk diplomatik ilişkiler sadece Moskova Çarlığı’nın 1552’de Kazan ve 1556’da Astrahan Hanlıklarını fethetmesinden sonra mümkün oldu zira hızlı bir şekilde genişleyen Rus devleti kendi güneyinde bulunan Kafkasya yarı bağımsız küçük devletlerin sınırlarına ulaşınca doğrudan Safevi Devleti ve aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğu’nun nüfuz alanlarınla yüzyüze gelmiş. İki devletler arasında diplomatik irtibatı sağlamayı başardıktan sonra Rus Çarı Korkunç İvan iki rakipten en güçsüzü seçerek İran devletiyle Kafkasya’da stratejik önemli Kara Deniz sahiline hakim olan Osmanlılara yönelik aleyhte olan işbirliğe girmiş.

Sonra 1623-1639 Osmanlı-Safevî Savaşı sonucu iki bölgesel güç Kasr-ı Şirin Antlaşmasında Kafkasya’yı ikiye bölümüş ve dolayısıyla Rus devleti Kafksasya  bölgesinden dışlanmış oldu. Osmanlılarla geçici barış edindikten sonra İran daha önce kontrolünden gitmiş Kuzey Kafkasya toprakları geri alması için fırsat bulmuş. Rusya ve İran arasında ilk askeri çatışma olarak sayılabilen harekette Sefevi Devleti Rus Çarlığı’nın tarafından Kuzey Kafkasya dağlılar topraklarında kurduğu savunma hatları ve bir süre hisarı yıkmakla beraber yerine kendi tabyaları kurmayı amaçlıyordu. Rus devleti Doğu Avrupa’da Polonya ile savaş yürütmekle ve Ukranya toprakları geri almaya çalışmakla uğraştığı için İran devletiyle direk çatışmaya girmesi için yeterli varlıkları bulmayınca 1653 Sefevi Şahı II.Abbas ile anlaşma yapmak zorunda kalmış. Rusya ancak 1654’te dağlıların geniş ayaklanmasıyla sonuçlanan Sefevi hükmetiyle memnuniyetsizliği kullanarak yerli eyaletlere siyasal varlığını yeniden yayabilmiş.

Sonradan Osmanlı, Sefevi ve Rus devletleri arasında Kafkasya’da ve bugünkü Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan toprkalarında oluşmuş olan güç denge sadece İran idari bunalımından kaynaklanan askeri zayıflanmasıyla bozuluyor olmuş söyleyebiliriz. Aynı zamanda İngilizler 1600’lılar başından beri işgal eden Hindistan yarımadasından nüfuzunu İran topraklarına kadar yayılmaya başlamışlar.

Her yeni savaşla topraklarını kaybeden ve aynı şekilde idari zayıflıkları nedeniyle yeni güçlü orduya muhtaç olan Osmanlı İmparatorluğu artık yeni Kafkasya topraklarını elde etmek değil mevcut sınırlarını korumakla meşgülmüş. Bu şartlarda yeni Rus Çarı ve 1721’den sonra Rus İmparatoru olarak adlandırılan I.Petro başarılı bir şekilde idari ve askeri alanlarda radikal reformları hayata geçirdikten sonra Rusya sınırlarını Kuzey Avrupa’da, Doğu Avrupa’da ve Kafkasya’da genişletmeye çalışmış.

Rusya bütün 18. yüzyıl boyunca Osmanlı ve Sefevi devletleriyle yürüttüğü savaşlarda ne kadar büyük güce sahip olsa da iki cephede birden savaşmaktan kaçınıyordu. Örneğin 1733-1735 yıllarında Polonya parçalanması savaşları kapsamında Avrupa’da etkili olmalıyken ve aynı zamanda Kara Deniz’de hakimiyeti Osmanlılar ellerinde almaya çalıştığında 1732 ve 1735 yıllarda imzaladığı anlaşmalara göre Rusya İran’a daha önce işgal eden Hazar Deniz kıyı toprakları vermek zorunda kalmış. Aynı biçimde 1806-1812 Osmanlılarla savaş halindeyken Rus İmparatorluğu İran’la barış anlaşmasını yapmayı iyi bir diplomatik imkan olarak görmüş.

Ayrıca 19. yüzyıl başından beri İran Rusya ve İngiltere arasında sömürge rekabeti alanına giderek dönüşüyor olmuş. 1813 Gülistan ve 1828 Türkmençay Antlaşmaları sonucu Rusya İran’da pozisyonları güçlendirmek maksadıyla İran hükümdarlarından özel hak olarak Hazar Deniz’inde donanma bulundurma hakkı edinebilmiş. Bunun dışında Rus İmperatorluğu Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan topraklarının büyük kısmı kendi kontrolüne getirdikten sonra İran devletinin öz topraklarına fiziksel erişim sağlayabilmesiyle İran içişlerine müdahaleye yol bulmuş.

Osmanlı İmperatorluğu’nun Kafkasya rekabet alanında giderek dışlanmasıyla birlikte Rusya ve İngiltere sömürge güçleri olarak İran’a odaklanıp aktif bir biçimde ülkeyi kendi nüfuz alanına dönüştürmeye çalışmaya başlamışlar. 1850-1890 yıllarında ‘Büyük Oyun’ olarak bilinen Rusya ve İngiltere arasındaki Orta Asya, Ortadoğu ve Kafkasya’da siyasi, askeri ve ticari rekabet süreci çerçevesinde Rusya-İran ilişkilerinde her girişim, her değişim İngiltere’nin İran politikasından tarafından tesir ediliyordu.

Rusya’nın 1853-1856 Kırım savaşında yenilgisinden kaykanlanan Kafkasya ve özellikle İran politikasında geçici etkinsizleşmesinden faydalanarak İngiltere İran şahlarına baskı uygulayıp hükümdarlardan geniş imtiyazları kazanabilmiş. Öyle ki, İngiliz Dışişleri Ofisi (Foreign Office) İran içişleri siyasetini belirtilmesinde kilit bir rol oynuyordu zira ülkenin üretim esasların çoğu İngiliz ellerine verilmiş. Ancak yine Rus devleti İran toplumundaki İngiliz müdahalesinden hoşnutsuzluğu görünce ülkeye alternatif olarak kendi banka kredileri ve demiryolları inşaatı gibi iktiasadi destek sunuyordu. 1890 patlak veren İngiltere Tütün Şirketine karşı protestolar sadece İran-İngiltere ilişkilerinde ciddi bir değişime değil aynı zamanda İran-İngiltere-Rusya üçgeni vazgeçilmez bir öğe olarak Rusya etskisinin derinleşmesine yol açmış.

Rusya İran’daki nüfuzunun altın çağı 1905’te bitmiş. Batılı olmayan bir ülke olarak Japonya’nın Rusya İmperatorluğunla Uzak Doğu’da savaşta galip gelmesine şahit olan İran anasayacıları merkezi hükümete karşı isyan etmişler. Yıkıcı savaştan dolayı yeterli güce elinde bulunduramadığı için Rusya İran devrimci hareketleri bastırmak amacıyla 1907’de İngeltere ile izmaladığı anlaşması çerçevesinde İran’ı üç bölüme parçalamaya karar vermiş. İran’ın Kuzeyi Rus nüfuz alanı, İran’ın Güneyi ise İngiliz nufuz alanı, iki bölge arasında kalan topraklar tarafsız bölge olacağının üzerinde anlaşılmış. Aynı zamanda İngilizlerle bir tür işbölümünü elde ettikten Rusya 1908’den beri istikrarsızlık ortamında farklı şehirlerde ikamet eden Rus tüccarlarını korumak bahanesiyle ülkeye Kazak birimleri gibi askeri güçleri göndermeye başlamış. Birinci Dünya Savaşı başlaması nedeniyle askerler geri çekilmiş ve sonraki Ekim Devrimiyle İran’daki Rusya nüfuzu büyük ölçüde azalmaya başlamış.

İran ve Sovyet Birliğinin ilk anlaşması Şubat 1921’de imzaladıkları İşbirlik ve Dostluk Anlaşmasıydı. Bu anlaşmaya göre herhangi bir ülke İran topraklarında Rusya’ya karşı faaliyeti sürdürdüğü ve Rusya ulusal güvenliğine tehdir eden girişimde bulunduğu taktirde Rusya İran’a ordu birimleri sokmaya hakkı bulundurmaktadır. Savaşlar arası dönemde İran-Almanya yakınlaşmasından kaynaklanan tedirginlikten dolayı Sovyet Birliği İran’da bütün Almanya ile ilişkilerini kesmesini talebi cevapsız bulduktan sonra 1921 Anlaşmadaki işgal şartı maddelerinden istifade ederek 25 Ağustos 1941’de kuvvetleri İran’a sokmuş ve İngiliz kuvvetleriyle birlikte 1946’ya dek İran’ı işgal ediyor olmuş.

İkinci Dünya Savaşından hemen sonra küresel stratejisi kapmasında Sovyet Birliği komşu ülkeleri kendi nüfuz alanına dönüştürmeye çalışmış. Avrupa’da gibi Asya’da bir çok ülkede Sovyet desteğiyle iktidara komunist partiler gelebilmiş. Ancak İran’da İngiliz ve daha sonra Amerikanlı varlığından dolayı kominst rejimi oluşturmak çok zordu. Bu sebeple Moskova İran’ı komunist bir rejime dönüştüreceğine İran’da tesir esasları kurmaya karak vermiş. Kuzey İran’da 1946’da Mahabat ve Azerbaycan Demokratik cumhuriyetleri Tehran itirazlarına rağmen ilan edilmiş. Görünen o ki, Sovyet Birliği o zamanlarda başlayan Soğuk Savaş zihniyetindeyken Batı ile çatışma her ülkeyi rekabet alanı olarak tanımlamış. Moskova 1946-1947 ciddi bir uluslararası kamuoyu baskısıyla yüz yüze karşılaşınca İran’dan çekilmek zorunda kalmış.

İran Şahı, gelecekte olası Sovyet müdahalesi önlemek için İngiltere’nin desteklediği Bağdat Parktı Teşkilatına 1955’te üye oluyor ancak İngiltere’nin dünyadaki pozisyonlarının zayıflamasıyla birlikte İran hem ABD ile daha sıkı işbirliğe girmeye çalışıyor hem de aynı zamanda Sovyet Birliği ile olumlu ilişkileri devam ettiriyor. Zira 1953 darbe ardından devam eden olumlu ABD-İran ilişkilerine baktığımızda petrol satış karlara dayanan Şah rejimi 1960-70 yıllarında giderek daha bağımsız davranmaya başlamış. Bu hareket özgürlüğü sayesinde Sovyet Birliği İran’da bir süre sanayi projeye katılabilmiş.

İran’da İslami Devrimi 1979 Tehran’ın dış politikasında ciddi değişimlere yol açmış. Yeni rejim ABD’nin en sesli eleştirenlerin arasında yer almış. Sovyet Birliği böyle bir değişimi sıcak karşılamış ve İran’la ilişkileri yeni seviye getirmeye çalışmış ancak 1980’de başlayan İran-Irak savaşı süresinde Baas Irak’ına verdiği destekten dolayı ilişkiler serinleşmiş ve 1980’lılarda komşu Afghanistan’a müdahale sonucu İran açık bir şekilde Sovyet politikasına karşı çıkmış. Buna rağmen Moskova İran’ı ne dışlamaya ne de şeytanlamaya çalışmış zira Sovyet dış politikası için olan o du ki İran’ın Batı’yla herhangi bir işbirliğe girmemesiydi. Perestroyka politikası ve 1989’da Afghanistan’dan çekilmesiyle Sovyet Birliğinin İran’la ilişkileri yeni gelişimi yaşamaya başlamış.


Yukarıda Rusya-İran ilişkileri 500 yıllık tarihi incelidikten sonra bir takım sonuç çıkarmak mümkün. Birincisi, iki devlet arasındaki ilişkiler upuzun bir süredir üçüncü bir gücün tarafından belirtiliyordu. İlk önce Türkiye, onun yerine bölgeye sızmayı başaran İngiltere ve 20.yüzyılında onun yerine gelen ABD ciddi bir şekilde Rusya’nın İran’a bakışlarını ve yaklaşımlarını şekilendiriyordu. İkincisi, Rusya için İran önemliliği ülkenin Rusya sınırlarında bulunmasıdır, dolayısıyla İran’daki her değişik Rusya’da hassasiyetle takip ediliyordu. Üçüncüsü, İran’nın tarafsızlığı Rusya ile ilişkilerin en parlak döneminin sebeplerin birisiydi, çünkü bu şartlarda ikili ilişkiler dış etkisiyle değil kendi mantığı ile gelişiyormuş söylemek mümkündür.

Yazar: Timur Akhmetov